هاوسەرگیری پێش وەختە و دەرئەنجامەكانی

تكلمي

, وتار
ئه‌یوب ستار//

هاوسەرگیری پڕۆسەیەكی دڵخوازە كە لە نێوان دوو كەس دا ئەنجام دەدرێت، بەپێی یاسا ڕێكخراوە كە كۆمەڵێك مەرجی بۆ دانراوە لە دەقە یاساییە كاندا كەدەبێت ئەو دووكەسە لەڕووی تەمەن و تەندروستی و توانای عەقڵیەوە مرۆڤی كامڵ بن، بەپێی یاسا ئەو دوو كەسەی هاوسەرگیری ئەنجام دەدەن تەمەنیان لە18 ساڵ زیاتر بێت.

یەكێك لەو هاوسەرگیریانەی لەسەردەمی ئێستاماندا بۆتە دیاردە و بەشێویەكی بەرفراوان لەكۆمەڵگەدا پەیڕەو دەكرێت هاوسەرگیری پێش وەختەیە، ئەم جۆرە هاوسەرگیریە دیارەدەیەكی كۆمەڵایەتیە كەلەناو كۆمەڵگە جیاوازەكاندا هەیەو هەرێمی كوردستانیش لەم دیاردەیە بێ بەش نیە و ئەم دیاردەیە بەردەوامی هەیە و دەرئەنجامی مەرسیدار و نەرێنیانەی لەسەركورو كچ كەڵەكە دەبێت  بەتایبەت لەسەر كچ، دەستەواژەی هاوسەرگیری پێش وەختە بۆئەو كەسانە بەكاردێت كەلەخوار تەمەنی 18 ساڵیەوەن و ژیانی هاوسەرگیری پێك دەهێنن بەتایبەتی ڕەگەزی مێ .

ئەم پرۆسەیە ڕیشەیەكی قووڵی هەیە لەناوكلتورو داب و نەریتی گەلانی ناوچەكەو كلتوری كوردیدا لەزەمەێكی پێشترەوە بەردەوام بوونی هەبووە هەرچەندە یاساو كلتورەكان گۆڕانكاریان بەسەردا هاتووە و كۆمەڵگەبەرەو كرانەوەو مۆدێرنە ڕۆیشتووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا هەندێك كەس وەك ڕابردوو بیردەكەنەوەو تێگەیشتنیان وەك رابردووەو لە گۆشەو زەمەنێكی كۆنترەوە لەدونیا دەڕوانن پێشكەوتن و كرانەوەی كۆمەڵگاكان كەمتر كاریگەری لەسەرئەم جۆرە كەسانە درووست كردووە ،

كۆمەڵێك هۆكار وا دەكە ئەم جۆرە دیاردەیە لەكۆمەڵگای كوردیدا بەرەو هەڵكشان بڕوات و ڕێژەكەی ڕوو لەزیاد بوون كردووە بەێێی ئامارەكان.

– نەبوونی هۆشیاری لای تاك و ناهۆشیاری كۆمەڵایەتی لەكۆمەڵگەدا لەسەر پرۆسەی هاوسەرگیری و دەرئەنجامەكانی دوای ئەم پرۆسەیە و كاریگەری داب و نەریتە كۆمەڵایەتیەكان لەسەر ڕێژەیەكی زۆری هاوڵاتیان بەتایبەت لەڕابردوودا كچان و كوڕان لەتەمەنێكی كەم دا هاوسەرگیریان ئەنجام داوە،.

– ئەو كچانەی ئەم پرۆسەیە ئەنجام دەدەن كەئاستی وشیاریان زۆر كەمە  وە زۆر ئاشنا نین بەپرۆسەی هاوسەرگیری و لاوازن لەئاستی بەرپرسیارێتی بۆیە كە كێشەیەك ڕوو بەڕووی ئەم جۆرە كەسانە دەبێتەوە بەرگەی ناگرن و لەبەر نەبوونی ئەزموون بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی ئەو باروو دۆخەی تێی كەوتوو.

– هۆكارێكی تری ئەنجامدانی ئەم پرۆسەیە لەناو خێزانەكاندا بوونی هەژاری و سەختی ژیان و گوزەرانیان و نەتوانینی بەخێوكردنی منداڵەكانیان بەتایبەت لەناو خێزانە قەرەباڵخەكاندا، ئەوخێزانانەی  كەئاستی بیركردنەوەیان لەسەر پرۆسەكە بەشێوەیەكی نزمە، تەنها مەبەستیان ئەوەیە منداڵەكانیان زوو بچنە ناو ئەم پرۆسەیەوە بیر لە داهاتوو و  دوا ڕۆژی ئەنجام دانی ناكەنەوە.

– هۆكارێكی تری ئەنجامدانی ئەم پرۆسەیە هاتنی ئەم لێشاوە زۆرەی ئاوارەی عەرەب بوو كە كاریگەری زۆری كردە سەر زیاد بوونی ئەم دیاردەیە لەئەنجامی ئەوەی لەماوەیەكی كورت دا تێكەڵاوی كۆمەڵگەكەمان بوون و بەشێوەیەكی بەربڵاو بەناو شار وشارۆچكەكاندا بڵاو بوونەوە، چونكە ئەم دیاردەیە زۆر بەربڵاوە لەناو كلتوری ئەوان و بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ كاریگەری لەسەر كۆمەڵگەی ئێمە درووست كردووە، لەئەنجامی ئەوە چەندین پرۆسەی هاوسەرگیری ئەنجام دراوە لەبەر ئەوەی ئاوارەكان باری ئابوریان خراپە و دەیانەوێت زوو ژمارەی ئەندامانی خێزانەكانیان بەرەو كەمی بڕوات بۆئەوەی باری سەختی ژیانیان ئاسانتر بێت .

ئەنجام دانی ئەم پرۆسەیە كۆمەڵێك كاریگەری نەرێنی  درووست دەكات لەسەر كۆمەڵگاو ئەوكەسانەی پرۆسەكە ئەنجام دەدەن.

– لەڕووی دەروونی و كۆمەڵایەتیەوە ئەو كچانەی لەخوار تەمەنی 18 ساڵیەوە زەواج دەكەن توانای پەروەردەكردنێكی ڕاست و درووستی منداڵەكانیان نیە لەبەر ئەوەی بۆخۆیان لەو قۆناغەدان و پێویستیان بەڕێنمایی هەیە و لەڕووی ئابووری و كۆمەڵایتیەوە ئەرك و لێپرسراوێتی زیاتریان دەكەوێتە ئەستۆ كەلەتوانای خۆیان زیاترە چونكە لەڕووی ژیری یەوە لەقۆناغی گەشەكردن دان و هێشتا بەتەواوی پێنەگەێشتون بۆیە گومانی شكست لەم پرۆسەیە دەكرێت .

– لەڕووی تەندروستیەوە سەرچاوە پزیشكیەكان ئەوە دووپات دەكەنەوە كە هاوسەرگیری كردن لەتەمەنێكی بچووك كاریگەری نەرێنی هەیە لەسەریان بەتایبەت كچان لەو تەمەنەدا كە لە ڕووی جەستەیی و بایالۆژیەوە ئامادەنیە ببێت بە دایك، زۆر جار دەبێتە هۆی گیان لەدەستدانی خۆیی و كۆرپەكەی.

– زیاد بوونی پرۆسەی هاوسەرگیری پێش وەختە هۆكارێكە بۆ زیاد بوونی ڕێژەی تەڵاق و جیابوونەوەی خێزانەكان.

– درووست بوونی زیاتری توندوتیژیە خێزانیەكان كەئەمەش دەرئەنجامی كۆمەڵایەتی و تەندروستی و دەروونی خراپی لێدەكەوێتەوە، پێویستە هەموولایەك كار بۆ لە ناوبردنی ئەم دیاردە و نەریتە خراپە دواكەوتووە بكەین و بەرەو كەم بوونەوەی ببەین هەوڵ بدەین تێگەیشتنی تاكەكانی كۆمەڵگە بۆ هاوسەرگیری ڕوانگەیەكی تەندروست وەربگرێت لە ڕێگەی-.
پێویستە سەرجەم ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی و لایەنە پەیوەندی دارەكانی تایبەت بەم بوارە و ناوەندە پەروەردەیی و ئەكادیمەكان ڕێ لەم جۆرە پرۆسانە بگرن، بەئەنجام دانی چالاكی ڕۆشنبیری و بڵاو كردنەوەی هۆشیاری و زانیاری تەندروستی و كۆمەڵایەتی و دەرونی ، هاوڵاتیان ڕێنمایی بكەین بەرەو ئەنجام دانی پرۆسەیەكی تەندروستی هاوسەرگیری .

– دایكان و باوكان بەشێكی زۆری ئەم ئەركەیان دەكەوێتە ئەستۆ بۆ ئەوەی چیتر بە جەستە بڕیار نەدەن لەسەر گەورەبوونی كچان و بەشوودانیان، كەدەڵین گەورەبووەو ئامادەی هاوسەرگیریە و بیر لەلایەنی مەعریفی و بەرپرسیارێتی هەڵگرتنی ئەركی قورسی ژیان لەلایەن مداڵەكانیان ناكەنەوە.

سه‌رچاوه‌: خه‌ندان

اترك رد