Takalami | تكلمي

بۆچی ئافرەت؟

نزار قەبانی
وەرگێڕانی: سەباح ئیسماعیل

بۆچی دوور لە بوونەوەرە جوانەكانی دی ئافرەتم وەك دەفتەرێك هەڵبژارد هۆنراوەكانمی لەسەر بنووسم؟ بۆچی ئافرەت ئەو ڕووبەرە بەرفرەوانەی لە كاغەزەكانمدا داگیركردووە و سێبەری بەسەر سێ لەسەر چواری تەمەن و هونەرەكەمدا كێشاوە؟
ئاخۆ دروستە وەكو مامۆستا عەباس مەحموود ئەلعەقاد لە یەكێك لە وتارەكانیدا دەبێژێت، من چوومەتە ژووری نووستنی ئافرەتەوە و تێیدا دەرنەچوومە؟
ئاخۆ ئاواتم ئەوەبوو ببمە (عومەر بن ئەبی ڕوبەیعەی دووەم) و لە دیوانی شیعری هاوچەرخی عەرەبیدا شوێنی عومەر بگرمەوە و تاجی شیعری ئافرەتانەی لەسەر بدزم؟
خۆی لەخۆیدا تۆمەتەكە جوانە.. زەحمەتە بۆ مرۆڤ تۆمەتی جوان لەسەر خۆی لابدات..
چارەنووسی زەلامێك بەوەزیر، یان میر، یان سوڵتانێك لە سوڵتانەكان بەسترابێتەوە، ئەوا تۆمەتێكی ڕوخسار دزێوە. بەڵام چارەنووسی بەوانە بەسترابێتەوە باخی ئەم تەمەنەبن، ئەوا گوناهێكە لە جوانترین گوناهەكان و نزیكترینیان لە بەخشینەوە.
دەپرسن: بۆچی لەسەر ئافرەت دەنووسم؟
منیش بەوپەڕی بێگوناهی و سادەیییەوە وڵامیان دەدەمەوە: ئاخر بۆ لەسەریان نەنووسم؟
ئایا نەخشەیەكی داڕێژراو هەیە ئەو ناوچانە دەستنیشان بكات، ڕێگە بەشاعیر بدەن بچێتە ناویانەوە و ئەو دەڤەرانەی لێی قەدەغەكراون و ڕێگەی چوونەژوورەوەی پێ نادرێت..
ئەگەر نەخشەیەكی لەم جۆرە هەبێت، داخۆ كێ كێشاویەتی؟ ئاخۆ ئەو نێرانەی خێڵن، لە شەودا ئافرەت بەشوورەیی و لە ڕۆژیشدا بەڕیسوایی خۆیانی دەزانن؟
ئەگەر وابێت.. ئەوا من دەست لە خێڵەكەم هەڵدەگرم و هەرچی بۆماوەی هەن ڕەتیاندەكەوە.
كاتێكیش من هزری خێڵەكەم و هەڵوێستە ئەرسەزۆكسییەكانی هەمبەر ئافرەت ڕەتدەكەمەوە، لەبەر ئەوەیە هەر لەبناغەوە بڕوام بەو مەمالیكانە نییە مێیینەیی بەشوورەیی و ئافرەت بەهاووڵاتیی پلە دوو دادەنێن..
لە وڵاتێكدا وەك وڵاتەكەی خۆمان نەخشەكێشانی ڕەگەزیی تێیدا بەئێستاشەوە بەدەست پیاوەوەیە، بۆیە بەڵگەنەویستە هەموو یاساكانی ڕەگەزی بەبەری پیاو و قەوارەی غەریزەكانی نووسرابنەوە و هەرچی بڕیاری دەرچوو لەبارەی تاوانی كوشتنی سۆزدارییەوە هەن لای بكوژ بگرێت نەك كوژراو..
ئەمەیە لۆژیكی خێڵ. لەبەر ئەمە بوو بۆ سی ساڵ دەچێت شتەكانمم پێچانەوە و خەیامم جێهێشت، ئەوی مەسروری جەللاد كەیفی بەخلۆربوونەوەی سەری ئافرەتەكانیدا دەهاتەوە.. وەكو چۆن گەمەكەری تاوڵی خۆشیی بەخلۆربوونەوەی بەردەكاندا دێتەوە.
ئامادەبوونی مەسرووری جەللاد لە كۆمەڵگەی عەرەبیدا ئامادەبوونێكی ئەفسانەیی، یان هی ناو ڕۆمانان نییە، بەڵكو ئامادەبوونێكی باو و ڕۆژانەیە، بەشێوەیەك خۆی لە وردەكارییەكانی ژیانی خەڵك هەڵدەقورتێنێت و چاوەدزێی هەموو دەرگە و پەنجەرەیەك دەكات و لە ناو كانتۆر و پشت پەردەی ژووری نووستن خۆی ماتدەدات..
مەسرووری جەللاد لە ناو هەمووماندایە، ئەو لەژێر پێستی نەخوێندەواراندایە وەك چۆن لەژێر پێستی ڕۆشنبیرانە.. ئەو لە داسی گوندییەكاندایە وەك چۆن لە جانتای زانكۆیییەكاندایە.. ئەو لە ماڵە قوڕ و تەنەكەكاندایە، وەك چۆن لەو ئەپارتمانانەدایە نوقمی موكێت و سیرامیكن.
ئێمە كۆمەڵگەیەكین ترساو لە جەستەی ئافرەت.. بۆیە پیلانی بۆ دەگێڕین و دادگایی دەكەین و دژی دەوەستینەوە و لە دوورەوە حوكمی قەنارەی دەدەین.
ئێمە كۆمەڵگەیەكین سێ لەسەر چواری دامودەزگەكانی لەسەر حسێبی ڕەگەزی دووەم و ئازارەكانی دەخۆن و دەخۆنەوە و دەلەوەڕێن.. تاقە نەخشەی نامووسیش لە قوتابخانەكانماندا پشتی پێ ببەستین و لێی بكۆڵینەوە نەخشەی ڕەگەزی ئافرەتە.
تەنیا لەسەر جەستەی ئافرەت پێگە جەنگی و قەڵا و قوللەكانمان نۆژەنكردنەوە و تەلدڕمان دانا. لەسەر ئەم جەستەیە بنەماكانی چاكە و خراپە و پرەنسیپەكانی ڕەوشتمان نووسین و لافیتەكانی مەردایەتیمان هەڵواسی.
هەرچی جەستەی پیاوە، ئەوا لە دەرەوەی دەسەڵاتی شەریعەت و یاساكان مایەوە، فەرماندەكات و فەرمانی بەسەردا ناكرێت، لەدار دەدات و لەدار نادرێت.. بڕوانامەی ڕەوشتبەرزی و حوكمی بێتاوانیی لە گشت تۆمەتە ئاشكراكانی زینای پێیە، كە بەدرێژایی مێژوو كردوونی..
وێڕای هەموو ئەو لافیتە پێشكەوتنخوازانەی بڵندیان دەكەینەوە و گشت ئەو ئایدیۆلۆژیایانەی بڕوامان پێیانە و هەموو ئەو بڕوانامە بەرزانەی هەڵیاندەگرین، هێشتانەكینێ (سەرۆكی خێڵ) لە پشت هەموو ئەو ڕەفتار و هەڵچوون و مامەڵانەوەیە لەگەڵ ڕەگەزی دووەمدا..
ئێمە تاكو ئێستا نەمانتوانیوە لە بیرۆكەی مێیینەی ـ ڕیسوا ڕزگاربین.
پێوەستكردنی مێیینە بەشوورەیی و ڕیسوایییەوە و كردنی بەكۆمەڵگەیەكی بێبەش لە دڵنیایی، دەنوێت و چەقۆ لە ژێر بالیفەكەیەتی.. ئەو كۆمەڵگانەی لایان جوگرافیای مەمك بەبایەخترە لە جوگرافیای نیشتمان و بڕینی پەلكێك لە قژی ئافرەت مەترسیدارترە لە دابڕینی هەرێمێك لە هەرێمەكانی نیشتمان، ئەوانە كۆمەڵگەی قەیراناوین بیریان تەنیا لای بەشی خوارەوەیانە.
ئەم پاشخانە جاهلیەی بێ دادگە و بەڵگە و شایەدی مێیینە تاوانباردەكات، كلكی لە ناو هەموو كەرتەكانی ژیانی سیاسی و ئابووری و ئەدەبیدایە.
شیعریش ویژدانی نووسراوی نەتەوەیە، ئەویش لە فشاری دامودەزگە ئاینی و خێڵەكی و مێژوویییەكان بەسەریەوە قوتاری نەبووە، ناچاربووە لە دۆخەكانی عەشقدا پەنا بۆ فێڵ و ماسكپۆشین و هێما ببات.. لەترسی شوورەیییەكەی سیفەتی نێرینەیی بەئەویندار بەخشیوە و وێی مێییەنەیی وەلاناوە، ئەوەبوو شاعیرانی سۆفیگەر ڕوویان لە خودا كرد، پێیان هەڵدەگوت و داوای گەیشتن پێی و فەنابوونیان لەودا دەكرد، لەبەر ئەوەی عەشقی پەروەردگار تاقە عەشقی ڕەوایە دەستی یاسای سزادانی ناگاتێ.
لە ئەنجامی ئەم دیدە پۆلیسییەدا بۆ مێیینە، وای لێهات لەم دەڤەرەدا شاعیری دڵداری بەشێوەیەكی ئاسایی گوناهبار كراوە و تاوانبار كراوە بەدەرچوون لە نەریتەكانی شاری یۆتۆپی و دەزگە ئینكشارییەكانی..
بێگومان من یەكێكم لەوانەی شارەكانی خوێ و مۆتەكە فرۆیدییەكان لە بەزەیی خۆیان وەدەریان ناوە.. هەروەها بێبەرییان كردووە لە مافە مەدەنییەكان و دەستیان بەسەر پاسپۆرتەكەیدا گرتووە..
دەستگرتن بەسەر پاسپۆرتەكەمدا خەمبارم ناكات. شیعر وەك با بێ ناسنامە و ڤیزە پیاسەدەكات.
لێ ئەوی خەمبارم دەكات، تاقە شارێك لەسەر ڕووی زەوی بمێنێت هۆنراوەی ئەوینداریی بخاتە لیستی قاچاخ و مادەهۆشبەرەكانەوە و شاعیری خۆشەویستیی بەهاووڵاتیی پلە دە دابنێت..
لە سەدا نەوەتی ئەو دیمانە ڕۆژنامەوانییانەی لەگەڵمدا سازدەكرێن هەمان ئەو پرسیارەم لێدەكەن، كە بەلای منەوە سەرئێشەیەكی ڕۆژانەیە و بەرگەی ناگیرێت:
بۆچی ئافرەتت وەكو بابەتی سەرەكیی هۆنراوەكانت هەڵبژارد و نیشتمانت لەبیركرد؟
هەڵبەت پرسیاركردن بەم شێوە دوژمنانەیە دەلالەت لەوە دەدات ئەوانی دەپرسن هیچ لەبارەی ئافرەت و نیشتمانەوە نازانن.
ئەوان وادەزانن ئافرەت ڕەگەزێكی دژ بەنیشتمانە و لەگەڵیدا نایەتەوە.. بۆیە هەموو نووسینێك لەسەری، یان هەوڵی چوونە ناو جیهانەكەیەوە و پەردەهەڵدانەوە لەسەر خەم و ئازارەكانی و سڕینەوەی ئەو خۆڵەی بەدرێژایی هەزاران ساڵ لەسەر ڕوخسار و جەستەی كۆبووەتەوە، بەكاری دژ بەنیشتمان دادەنرێت..
ئەم نیشتمانە چەند بەستەزمانە، چەند ڕووبەری كەمدەكەینەوە، تاكو لە دەنكەگەنمێك بچووكتری لێدێت. ئێمە تەنگی دەكەینەوە و لەنێوان دەستەكانماندا دەیگووشین، تاكو لە دارستانەكانیدا تەنیا درەختێك و لە دەریاكانیشیدا تەنیا ئیسفەنجێك و لە ئاواتەكانی تەنیا نەخشەیەكی قوتابخانە و سروودێكی سەربازی بمێنێتەوە.
ئەو نیشتمانەی مامەڵەی لەگەڵدا دەكەین نیوە نیشتمانە.. چارەكە نیشتمان.. بەشێك لە سەد لە نیشتمان..
ئێمە مامەڵە لەگەڵ نیشتمانی جوگرافی دەكەین و نیشتمانی دەروونی لەبیردەكەین. مامەڵە لەگەڵ منارە دەكەین و بانگدەر لەبیردەكەین، لەگەڵ كتێب و لاپەڕەكان لەبیردەكەین، لەگەڵ شووشە و عەترەكە لەبیردەكەین، لەگەڵ دەریا و ڕێبوارەكان لەبیردەكەین، لەگەڵ ئاین و خودا لەبیردەكەین.. لەگەڵ ڕەگەز و ئافرەت لەبیردەكەین..
ئەم هزرە لەتخوازە لای ئێمە نیشتمانی كردە خانەی شەترەنجی خانە جیاجیا.. وای لە شاعیران كرد ببنە داشی شەترەنج هەر یەكەیان هێڵی ڕێكردن و ڕۆڵێكی نەخشەبۆكێشراو و چارەنووسێكی حەتمیی هەبێت.
شاعیری نەتەوەخواز لە خانەیەكدا دەوەستێت و شاعیری دڵدارییش لە خانەیەك و شاعیری وەسفیش لە خانەیەك.. شاعیری لاواندنەوەش لە خانەیەك و شاعیری پیاهەڵدان لە خانەیەك. هەر یەكەشیان قەدەغەیە ئەو چوارگۆشەیە جێهێڵێت بۆی دانراوە. ئیدی بەم ئاوایە هۆنراوەكانی شاعیر شوێنی دەستبەسەركردنیەتی.
بەنیسبەت منیشەوە، پێویست وابوو (بەپێی ئەم لۆژیكە ئەندازەیییە) لە چوارچێوەی ئافرەتدا بمێنمەوە، چونكە تێیدا لەدایكبووم و لەسەرمە تێیدا بمرم..
كاتێك ویستم تخووبی چوارچێوەكە بشكێنم و لێیەوە بڕۆمە ناو چوارچێوەكانی ترەوە، دەنگی یاریزانانی شەترەنج دژی من بڵندبووەوە، چونكە لە دیدی ئەوانەوە سەرپێچیی بنەماكانی گەمەكەم كردووە.
زۆرم لێ تووڕەبوون، چونكە دوای شكستی حوزەیرانی 1967 بوێریی ئەوەم كرد بۆ نیشتمانەكەم بگریم..
تەنانەت فرمێسكە حوزەیرانییەكانمیان ڕەتكردەوە.. ئاخر ئەوی لەسەر سینگی خۆشەویستەكەی بگری مافی ئەوەی نییە لەسەر سینگی نیشتمانەكەی فرمێسك بڕێژێت.. ئەوەیشی ئەشق دەكات مافی ئەوەی نییە شۆڕش بكات..
قسەی لەم بابەتە پڕ لە هەڵچوونی پۆشراو بەپاكیی شۆڕشگێڕی لە كونێكی تەنگەوە نەبێت لە شۆڕش ناگات. ئەو لە گشتگیرییەكەی و ڕەهەندە مرۆیییەكانی بەتاڵی دەكاتەوە، بۆ ئەوەی لە شووشەیەكی مل تەنگدا دیلی بكات و شۆڕشگێڕان بۆ بوونەوەرەیلی گەمژە بگۆڕێت جیا لە گۆشت و خوێن و پێوەندییەكانی لەسەر زەویدا.
سیمای فریشتەبەخشین بەشۆڕشگێڕان و نەخشاندنیان لەسەر میچی كڵێساكان دەیانكاتە بوونەوەری میتافیزیكیی بێڕەگەز و دەیانگۆڕێت بۆ كۆمەڵێك وێنە و پەیكەر..
بۆچوونی من بۆ نیشتمان و نیشتمانپەروەری تێگەیشتنێكی پێكهاتەیی و پانۆرامییە. وێنەی نیشتمانیش لای من وەكو بنیاتی سەمفۆنی لە ملیۆنان شت پێكهاتووە.. هەر لە دڵۆپێك بارانەوە، تاكو گەڵایەك، كولێرەیەك، تاكو مەرزیبی ئاو، نامەی دڵداری، بۆنی كتێب، كۆلارەی كاغەز، گفتوگۆی شەوانەی سیسركان، شانەی گەشتكردوو لە قژی خۆشەویستەكەمدا، بەرماڵی نوێژی دایكم، تاكو ڕۆژگاری هەڵكۆڵراو لەسەر تەوێڵی باوكم..
من لەم بانیژە فرەوانەوە نیشتمان دەبینم، لەئامێزی دەگرم و لەگەڵیدا یەكدەگرم.
نووسین لەسەر نیشتمان ئامۆژگاری و گوتار و سەروتاری ڕۆژنامەیەكی ڕۆژانە نییە بەشێوەیەكی دراماتیكی قسە لەسەر ئەسپ و بەیداخ و سوارەكانی و ئەو دوژمنانەی بكات، (كە پێستیان پێش هەنجیر و تری پێگەییوە) هەروەها سەبارەت بەپاڵەوانێتییەكانی میری میران، (كاتێك پێڵووی مەرگ كاتێك نووستووە) قاچی بۆ بان درێژدەكات..
ئەمە لەو جۆرە نیشتمانپەروەرییەیە كە پشت بەگواستنەوەی فۆتۆگرافییانەی ئامرازەكانی جەنگ دەبەستێت و هۆشی دەخاتە سەر ئەو خەلیفەیەی پارە دەدات.. پتر لەوەی هۆشی بخاتە سەر كێشەكە،بەڵام نیشتمان تەنیا هەر ئامرازی جەنگ و گیرفانی میری میران نییە.. بگرە شانۆیەكی گەورەی مرۆیییە خەڵكی تێیدا پێدەكەنن، دەگرین، جاڕس دەبن، دەمەقاڵەیان دەبێت، دڵداری دەكەن، سێكس دەكەن، مەستدەبن، نوێژدەكەن و باوەڕدەهێنن، كفردەكەن و سەردەكەون و شكست دەهێنن.
لەم گۆشە كراوەیەوە لە دەرەوە و ناوەوە بەسەر مرۆڤدا، ڕێگە بەخۆم دەدەم بەدەنگی بڵند بێژم: هەموو هۆنراوەكانم، هەر لە یەكەم وێرگوڵەوە تاكو دوا خاڵی و بەچاوپۆشین لەو مادە سەرەتایییانەی پێكیاندەهێنن، هەروەها ئەو مرۆیانەی بەژن و پیاوەوە پڕیدەكەنەوە و ئەو ئەزموونەی ڕووناكی دەكاتەوە، جا ئەگەر ئەزموونەكە سۆزداری بێت، یان سیاسی.. هۆنراوەی نیشتمانین.
من قەناعەتم بەم نیشتمانپەروەرییەی خۆم هەیە، وادەزانم لە مێژووی شیعردا دوو شاعیری مەزن هەن هۆنراوە و ژیانی خۆیان بەئەوین و شۆڕش بەخشی. ئەوانیش بایرۆن و لۆركان..

………………………………………………..
سەرچاوە: الاعمال الكاملة. نزار قباني. المجلد الثاني 5 ـ 8. ط15. منشورات نزار قباني. بیروت ـ باریس. 2001. ص633 ـ 638.

اضف تعليق

اترك رد

تسجيل الدخول

تابعونا

الاكثر مشاهدة